ميکرومول در مول) فقط ميزان کاهش وزن خشک اندام هوايي ژنوتيپهاي شيرودي (27 درصد) و طارم (13 درصد) معني دار بود. ميزان کاهش وزن خشک اندام هوايي ژنوتيپهاي فجر و حسني به ترتيب 17/0 و 7 درصد بود. با افزايش غلظت دي اکسيد کربن ميزان کاهش سطح برگ ژنوتيپهاي فجر، حسني، شيرودي و طارم به ترتيب 3، 9، 27 و 27 درصد بود که اين کاهش فقط در ژنوتيپهاي شيرودي و طارم از نظر آماري معني دار بود (جدول 4-15).
جدول 4-11- ضرايب همبستگي ساده بين صفات اندازه‌گيري شده در ارقام مختلف برنج در برداشت دوم
رديف
صفت
1
2
3
4
5
6
7
8
9
1
سطح برگ
1

2
وزن خشک اندام هوايي
**79/0
1

3
وزن خشک ريشه
**69/0
**49/0
1

4
شاخص سبزينگي
**57/0
**78/0
*42/0
1

5
غلظت کلروفيل
18/0-
16/0-
11/0-
32/0-
1

6
غلظت کاروتنوييد
12/0-
17/0-
10/0-
**48/0-
**78/0
1

7
غلظت نيتروژن اندام هوايي
**50/0
*37/0
16/0
22/0
07/0-
04/0
1

8
محتواي نيتروژن اندام هوايي
**78/0
**90/0
*41/0
**68/0
13/0-
10/0-
**70/0
1

9
کارايي مصرف نيتروژن
**56/0-
**45/0-
20/0-
28/0-
10/0
01/0
**96/0-
**72/0-
1
* و ** به ترتيب غيرمعني دار و معني دار در سطح احتمال 5 و 1 درصد

جدول4-12- جدول تجزيه واريانس اثر عوامل آزمايشي بر صفات اندازه‌گيري شده در گياهچه‌ي ژنوتيپ‌هاي برنج در سطوح مختلف نيتروژن محلول غذايي و دي اکسيد کربن در برداشت دوم
منبع تغيير
درجه آزادي

ميانگين مربعات

سطح برگ
شاخص سبزينگي
وزن خشک ريشه
وزن خشک اندام هوايي
وزرن خشک کل
غلظت کلروفيل
غلظت کاروتنوييد
CO2
1
*7312
87/2
007/0
21/0
29/0
*0002/0
*00001/0
بلوک (CO2)
4
159
59/4
0009/0
03/0
05/0
00001/0
000001/0
نيتروژن (ن)
3
**4114
**8/78
0004/0
**21/0
**22/0
**0003/0
**00001/0
ژنوتيپ (ژ)
3
**2571
**197
**003/0
**06/1
**11/1
**0002/0
**00007/0
ژنوتيپ*نيتروژن
9
200
*97/5
0006/0
03/0
04/0
**0003/0
**00003/0
ژنوتيپ*CO2
3
*1122
01/3
0006./0
04/0
04/0
**0006/0
**00004/0
نيتروژن*CO2
3
**3305
73/1
*001/0
03/0
04/0
00004/0
**000009/0
ژ*ن*CO2
9
**1062
22/3
0005/0
05/0
*06/0
**0004/0
**00001/0
خطاي آزمايش
30
291
7/2
0004/0
02/0
02/0
00003/0
000001/0
ضريب تغييرات
4/15
17/4
9/20
4/17
8/15
7/16
56/8
* و ** به ترتيب معني‌دار در سطح احتمال 5 و 1 درصد

جدول4-13- جدول تجزيه واريانس اثر عوامل آزمايشي بر صفات اندازه‌گيري شده در گياهچه‌ي ژنوتيپ‌هاي مختلف برنج در سطوح مختلف نيتروژن محلول غذايي و دي اکسيد کربن در برداشت دوم
منبع تغيير
درجه آزادي

ميانگين مربعات

غلظت نيتروژن
اندام هوايي
محتواي نيتروژن اندام هوايي
کارايي مصرف نيتروژن
سهم ريشه
از وزن خشک
CO2
1
** 206
** 0008/0
** 329
6/16
بلوک (CO2)
4
69/5
00006/0
45/9
37/5
نيتروژن (ن)
3
** 237
** 0008/0
** 301
* 2/25
ژنوتيپ (ژ)
3
** 244
** 001/0
** 231
** 171
ژنوتيپ*نيتروژن
9
6/68
0001/0
3/78
91/5
ژنوتيپ*CO2
3
6/58
0001/0
94
59/1
نيتروژن*CO2
3
6/53
* 0001/0
* 133
12/3
ژ*ن*CO2
9
1/20
00004/0
8/28
39/4
خطاي آزمايش
60
42
00006/0
5/52
05/9
ضريب تغييرات
1/22
3/31
1/20
3/26
* و ** به ترتيب معني‌دار در سطح احتمال 5 و 1 درصد
جدول4-14- جدول تجزيه واريانس اثر عوامل آزمايشي بر صفات اندازه‌گيري شده در گياهچه‌ي ژنوتيپ‌هاي مختلف برنج در سطوح مختلف نيتروژن محلول غذايي و دي اکسيد کربن در برداشت دوم
منبع تغيير
درجه آزادي

ميانگين مربعات

نسبت غلظت نيتروژن ريشه به اندام هوايي
غلظت نيتروژن
ريشه
CO2
1
** 767/0
** 555
بلوک(co2)
4
010/0
** 3/15
نيتروژن (ن)
3
*211/0
345
ژنوتيپ (ژ)
1
** 33/4
** 420
ژنوتيپ*نيتروژن
3
397/0
9/69
ژنوتيپ*CO2
1
010/0
76/1
نيتروژن*CO2
3
021/0
104
ژ*ن*CO2
3
373/0
216
خطاي آزمايش
42
06/0
64
ضريب تغييرات
38
38
* و ** به ترتيب معني‌دار در سطح احتمال 5 و 1 درصد

جدول 4-16- مقايسه ميانگين صفات اندازهگيري شده در سطوح مختلف دي اکسيد کربن، نيتروژن محلول غذايي و ژنوتيپهاي برنج در برداشت دوم
عامل آزمايشي
سطح
غلظت نيتروژن اندام هوايي
(g.kg-1)
محتواي نيتروژن اندام هوايي
(gr)
غلظت نيتروژن ريشه
(g.kg-1)
نسبت غلظت نيتروژن ريشه به اندام هوايي
کارايي مصرف نيتروژن
دي اکسيد کربن (ميکرومول در مول)
360
8/30
028/0
4/17
551/0
1/34

700
9/27
022/0
2/24
804/0
8/37
LSD 5%

6/2
003/0
73/4
155/0
96/2
سطوح نيتروژن
(ميلي ‌مولار)
712/0
8/24 b
017/0 b
8/16 b
729/0 ab
1/41 a

42/1
8/29 a
026/0 a
3/16 b
513/0 b
5/35 b

85/2
3/31 a
029/0 a
6/27 a
818/0 a
7/33 b

79/3
6/31 a
029/0 a
5/22 ab
649/0 ab
5/33 b
LSD5%

75/3
004/0
69/6
219/0
18/4
ژنوتيپ
فجر
6/25 c
013/0 c


0/40 a

حسني
5/28 bc
030/0 a


7/36 ab

شيرودي
2/33 a
025/0 b
2/30 a
978/0 a
0/33b

طارم
1/30 ab
033/0 a
4/11 b
376/0 b
1/34b
LSD 5%

75/3
004/0
73/4
155/0
18/4
در هر ستون و براي هر صفت مقادير داراي حروف مشترک تفاوت معنيداري از نظر آماري در سطح احتمال 5 درصد ندارند.

جدول 4-18- تاثير غلظت نيتروژن محلول غذايي بر صفات مختلف اندازه‌گيري شده در ژنوتيپ‌هاي برنج در غلظت معمول و غني شده دي اکسيد کربن محيط در برداشت دوم
ژنوتيپ
نيتروژن (mM)
شاخص سبزينگي
(عدد کلروفيل متر)
ميانگين
غلظت کلروفيل
(mg.g-1)
ميانگين
غلظت کاروتنوييد
(mg.g-1)
ميانگين

معمول
غني شده

معمول
غني شده

معمول
غني شده

فجر
712/0
7/33
3/43
0/34
52/0
58/0
55/0
17/0
19/0
18/0

42/1
5/36
5/37
0/37
53/0
37/0
45/0
17/0
13/0
15/0

85/2
7/37
0/39
3/38
25/0
43/0
34/0
11/0
17/0
14/0

79/3
4/40
4/37
9/38
21/0
42/0
32/0
13/0
18/0
15/0
حسني
712/0
0/39
2/40
5/39
29/0
51/0
40/0
14/0
14/0
14/0

42/1
5/44
4/44
4/44
28/0
16/0
22/0
06/0
05/0
05/0

85/2
4/43
5/42
9/42
27/0
45/0
36/0
14/0
15/0
14/0

79/3
8/43
3/44
0/44
25/0
24/0
25/0
11/0
13/0
12/0
شيرودي
712/0
3/35
7/33
5/34
22/0
30/0
26/0
13/0
15/0
14/0

42/1
8/38
2/38
4/38
58/0
40/0
49/0
22/0
16/0
19/0

85/2
8/37
5/38
1/38
48/0
28/0
38/0
2/0
11/0
15/0

79/3
3/36
1/37
7/36
28/0
27/0
27/0
16/0
16/0
16/0
طارم
712/0
0/38/1
4/39
7/38
64/0
27/0
46/0
21/0
15/0
18/0

42/1
5/38
4/41
9/39
26/0
43/0
35/0
13/0
15/0
14/0

85/2
4/41
7/42
0/42
56/0
18/0
37/0
19/0
1/0
14/0

79/3
5/42
5/42
5/42
48/0
24/0
36/0
18/0
14/0
16/0
ميانگين

5/39
2/39

38/0
34/0

15/0
14/0

LSD 5%
ژنوتيپ×نيتروژن×CO2
68/2

010/0

002/0

نيتروژن×ژنوتيپ
89/1

007/0

0014/0

فصل پنجم
نتيجهگيري و پيشنهادها

4-1- نتيجهگيري
– در اين مطالعه بين ژنوتيپهاي مورد بررسي برنج تنوع چشمگيري از نظر پاسخ به کاهش غلظت نيتروژن در محلول غذايي يوشيدا وجود داشت. اين تنوع در بين ژنوتيپهاي متعلق به هر گروه ژنوتيپي (اصلاحي شمال، محلي شمال و مرکزي) نيز قابل ملاحظه بود.
– در بين ارقام اصلاح شده شمال، بالاترين کارايي نيتروژن به ارقام فجر و خزر و کمترين آن به ارقام نعمت و شيرودي تعلق داشت. در حالي که در بين ارقام محلي شمال ارقام حسني و کاظمي بيشترين و ارقام طارم منطقه و اهلمي طارم کمترين کارايي نيتروژن را به خود اختصاص دادند. ارقام زاينده رود و لاين 2 فيروزان نيز به ترتيب کمترين و بيشترين کارايي را در بين ارقام مرکزي دارا بودند.
– عملکرد بيشتر برخي ژنوتيپها در غلظت کاهش يافته نيتروژن بيانگر اين واقعيت است که سطح بهينه نيتروژن محلول غذايي براي ژنوتيپهاي مختلف برنج متفاوت بوده و غلظت مورد استفاده در محلول غذايي يوشيدا را نميتوان به عنوان يک غلظت استاندارد براي کليه ژنوتيپ ها در نظر گرفت.
– بين ژنوتيپهاي مورد مطالعه تفاوت معنيداري از نظر پاسخ به افزايش غلظت دي اکسيد کربن در مرحله رشد رويشي وجود داشت. در اين مرحله در اثر افزايش سطح دي اکسيد کربن وزن خشک اندام هوايي در ارقام شيرودي و حسني افزايش و در رقم طارم منطقه کاهش يافت. افزايش غلظت دي اکسيد کربن تاثير معني داري بر وزن خشک اندام هوايي رقم فجر نداشت.
– افزايش غلظت دي اکسيد کربن تاثير معنيداري بر وزن خشک اندام هوايي گياهان برداشت شده در مرحله رشد زايشي نداشت، که بيانگر اين است که ميزان تاثير افزايش غلظت دي اکسيد کربن محيط بر گياه برنج در مراحل مختلف رشد متفاوت ميباشد. با اين حال، غلظت کلروفيل، کاروتنوئيد و سطح برگ به طور معني داري تحت تاثير افزايش غلظت دي اکسيد کربن قرار گرفت و واکنش ارقام از اين نظر متفاوت بود.
– به طور کلي با افزايش غلظت دي اکسيد کربن کارايي مصرف نيتروژن افزايش يافت. با اين حال، برهمکنش اثرات غلظت دي اکسيد کربن و نيتروژن معني‌دار بود. به طوري که با افزايش غلظت دي اکسيد کربن کارايي مصرف نيتروژن در سطوح نيتروژن 712/0 و 79/3 ميليمولار افزايش ولي در سطوح 42/1 و 85/2 ميليمولار تغيير معنيداري مشاهده نشد. بيشترين کارايي مصرف نيتروژن در رقم فجر بدست آمد.
– در اثر افزايش غلظت دي اکسيد کربن، غلظت نيتروژن در اندام هوايي کاهش ولي در ريشه افزايش يافت.
– به طور کلي نتايج اين آزمايش نشان داد که ميزان تاثير افزايش غلظت دي اکسيد کربن بر سطح برگ، توليد ماده خشک، غلظت نيتروژن، کلروفيل و کاروتنوئيد، علاوه بر ژنوتيپ مورد مطالعه به سطح نيتروژن در محلول غذايي وابسته بود.

4-2- پيشنهادها
– مراحل مختلف فنولوژيکي گياه برنج در شرايط متفاوت غلظت دي اکسيد کربن محيط و نيتروژن مورد بررسي قرار گيرد.
– شرايط آزمايش به گونه‌اي طراحي شود که امکان تکميل رشد گياه و توليد بذر در شرايط متفاوت کربن دي اکسيد محيط و نيتروژن محلول غذايي فراهم شود.
– مقايسهاي بين ژنوتيپهاي ايراني و بين المللي از لحاظ پاسخ به افزايش غلظت دي اکسيد کربن محيط در شرايط متفاوت غلظت نيتروژن انجام گيرد.
– هدايت روزنه‌اي، فعاليت آنزيم‌هاي دخيل در فتوسنتز و تنفس از جمله روبيسکو در شرايط افزايش غلظت کربن دي اکسيد محيط اندازهگيري شود.
– تاثير همزمان ساير مولفه‌هاي اقليمي از جمله دما با کربن دي اکسيد مورد مطالعه قرار گيرد.

منابع

[1] آذرپور، ا.، ا. اميري، ع. کاشاني، ن. خدابنده و م. مرادي، 1390. تاثير مقادير مختلف کود نيتروژن بر عملکرد و اجزاي عملکرد ارقام رايج برنج در دو مکان: رشت و رودسر، مجله توليد گياهان زراعي، 4: 209-218
[2] اصفهاني، م.، س. م. صدرزاده، م. کاووسي و ع. دباغ محمدي نسب، 1384. بررسي اثر مقادير مختلف کود نيتروژن و پتاسيم بر عملکرد، اجزاي عملکرد و

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید