(جدول 4-7). سطح برگ در شرايط دي اکسيد کربن غني شده (700 ميکرومول در مول) نسبت به سطح معمول (360 ميکرومول در مول)، 12 درصد افزايش يافت (جدول 4-8). به طور کلي در سيستم فتوسنتزي گياهان سه کربنه، دي اکسيد کربن به عنوان عامل محدود کننده مطرح است و افزايش غلظت دي اکسيد کربن هوا، در صورت تامين بودن ساير عوامل زيست محيطي موجب افزايش فتوسنتز ميشود [77]. افزايش در کربوکسيلاسيون دي اکسيد کربن منجر به افزايش ماده خشک و سطح برگ گياه ميشود [20]. کيم و همکاران (2003) نيز در مطالعه خود نشان دادند که افزايش غلظت دي اکسيد کربن به ميزان 200 ميکرومول در مول بالاتر از سطح معمول آن و در وضعيت کاربرد 8 گرم در متر مربع نيتروژن باعث افزايش 18 درصدي شاخص سطح سبز برگ در مراحل اوليه رشد گياه برنج شد [51]. روي و همکاران (2012) بيان داشتند که افزايش غلظت دي اکسيد کربن تا سطح 550 ميکرومول در مول باعث افزايش شاخص سطح برگ در مراحل حداکثر پنجه زني، آغازش خوشه، خوشه دهي، پر شدن دانه و رسيدگي کامل به ترتيب به ميزان 35، 23، 17، 18 و 8 درصد شد [66]. از جمله دلايل افزايش در سطح برگ ميتوان به افزايش فتوسنتز [27]، افزايش سرعت رشد محصول [38]، افزايش در تعداد پنجه [52] و افزايش در سرعت نمو برگ اشاره نمود [6]. با اين حال انسورد (2008) با بررسي 72 مطالعه بر روي شاخص سطح برگ نشان داد که در مجموع افزايش شاخص سطح برگ در شرايط دي اکسيد کربن غني شده از نظر آماري معني‌دار نميباشد [25].
اثر غلظت نيتروژن محلول غذايي بر سطح برگ در سطح احتمال يک درصد معني‌دار بود (جدول 4-7). سطح برگ در سطوح نيتروژن 712/0، 42/1 و 79/3 نسبت به سطح (85/2 ميلي‌مولار) به ترتيب 39، 19 و 4 درصد کاهش نشان داد (جدول 4-8). نيتروژن در مرحله رشد رويشي برنج به ويژه پنجه زني از طريق افزايش فتوسنتز و مواد فتوسنتزي، سبب افزايش سطح برگ گياه ميشود [7]. لي و همکاران (2012) در آزمايش خود نشان دادند که سطوح نيتروژن 85/2 و 14/7 نسبت به سطح 42/1 ميليمولار، به ترتيب باعث افزايش 10 و 35 درصدي سطح برگ ژنوتيپ برنج هيبريد Shanyou 63 در مرحله گياهچهاي شد [56].
اثر ژنوتيپ بر سطح برگ در سطح احتمال يک درصد معني‌دار بود (جدول 4-7). سطح برگ در بوته در ژنوتيپهاي فجر، حسني، شيرودي و طارم منطقه به ترتيب 56، 6/87، 2/48 و 6/70 سانتيمتر مربع بود. همچنين تفاوت بيشترين ميزان سطح برگ در ژنوتيپ حسني نسبت به کمترين ميزان در ژنوتيپ شيرودي 50 درصد بود (جدول 4-8). به طور کلي ژنوتيپهاي برنج از نظر صفات مختلف مانند سطح برگ با يکديگر تفاوت دارند. آذرپور و همکاران (1390) نيز بيان داشتند که اختلاف معني‌داري بين ژنوتيپهاي عليکاظمي، هاشمي و خزر از لحاظ شاخص سطح برگ وجود داشت [1].
برهمکنش اثرات نيتروژن محلول غذايي و ژنوتيپ بر سطح برگ در سطح احتمال پنج درصد اثر معني‌داري بود (جدول 4-7). پاسخ سطح برگ ژنوتيپ فجر به سطوح نيتروژن محلول غذايي به ترتيب تا غلظت 85/2 ميلي‌مولار روندي افزايشي و سپس در غلظت 79/3 ميلي‌مولار روندي تقريبا ثابت نشان داد. سطح برگ ژنوتيپ حسني با افزايش سطوح نيتروژن محلول غذايي تا غلظت 79/3 ميلي‌مولار روندي افزايشي داشت. پاسخ سطح برگ ژنوتيپ شيرودي به سطوح نيتروژن محلول غذايي تا غلظت 42/1 ميلي‌مولار روند افزايشي و سپس تا غلظت 79/3 ميلي‌مولار روند ثابت نشان داد. پاسخ سطح برگ ژنوتيپ طارم تا غلظت 85/2 ميلي‌مولار روند افزايشي و در غلظت 79/3 روند کاهشي داشت (جدول 4-9 و شکل4-3). چن و همکاران (2013) در آزمايش خود در رابطه با تاثير سميت آمونيوم بر برنج در مرحله گياهچهاي بيان کردند که ژنوتيپهاي با کارايي مصرف نيتروژن بالاتر پاسخ بهتري به سطوح بالاي آمونيوم ميدهند در حالي که ارقام با کارايي مصرف نيتروژن پايين به غلظتهاي بالاي آمونيوم حساس‌تر هستند [34].

شکل 4-3- پاسخ سطح برگ ژنوتيپهاي مورد آزمايش به سطوح مختلف نيتروژن محلول غذايي در شرايط معمول (360 ميکرومول در مول) و غني شده دي اکسيد کربن (700 ميکرومول در مول) در هر بوته در برداشت اول.
4-2-3- غلظت کلروفيل
اثر غلظت دي اکسيد کربن بر غلظت کلروفيل از نظر آماري معني‌دار نبود (جدول4-7). غلظت کلروفيل در شرايط معمول و غني شده دي اکسيد کربن به ترتيب 329/0 و 400/0 ميلي گرم در گرم وزن تر بود (جدول 4-8). در آزمايش گوفو و همکاران (2014) که طي دو سال اجرا شد با افزايش غلظت دي اکسيد کربن تا سطح 550 ميکرومول در مول، غلظت کلروفيل در مرحله گلدهي در سال اول کاهش معني‌دار 5 درصدي داشت ولي در سال دوم اثر افزايش دي اکسيد کربن معني‌دار نبود [42]. همچنين در آزمايش چن و همکاران (2014) بر روي گياه برنج با افزايش غلظت دي اکسيد کربن به ميزان 200 ميکرومول در مول بالاتر از غلظت کنوني، غلظت کلروفيل تحت تاثير دي اکسيد کربن قرار نگرفت [33].
غلظت نيتروژن محلول غذايي اثر معنيداري بر غلظت کلروفيل از لحاظ آماري نداشت (جدول 4-7). با اين حال غلظت کلروفيل در سطح نيتروژن 712/0ميليمولار نسبت به سطح شاهد (85/2 ميلي‌مولار) 8 درصد کاهش داشت، در حالي که در سطوح 42/1 و 79/3 ميليمولار نسبت به شاهد افزايش 11 درصدي نشان داد (جدول 4-8).
اثر برهمکنش نيتروژن و ژنوتيپ بر غلظت کلروفيل در سطح احتمال پنج درصد معنيدار بود (جدول 4-7). غلظت کلروفيل در سطوح نيتروژن 712/0، 42/1 و 79/3 ميلي‌مولار نسبت به شاهد (85/2 ميلي‌مولار) در ژنوتيپ فجر به ترتيب 6-(16%)، 10+(27%) و 2-(5%)، در ژنوتيپ حسني 10+(35%)، 11+(39%) و 5+(17%)، در ژنوتيپ شيرودي 17-(41%)، 9-(21%) و 10+(24%)، و در ژنوتيپ طارم منطقه صفر(صفر%)، 3+(8%) و 1+(3%) واحد بر حسب ميليگرم در گرم وزن تر تغيير يافت (جدول4-9). نيتروژن يکي از عناصر تشکيل دهنده ساختار کلروفيل ميباشد [20]. ژنوتيپ فجر با افزايش سطح نيتروژن محلول غذايي تا غلظت 42/1 ميلي‌مولار افزايش چشمگيري در سطح برگ و وزن خشک اندام هوايي نداشت و باعث بالا رفتن غلظت کلروفيل در گياه شد. در حالي که سطح 85/2 ميلي‌مولار باعث افزايش چشمگيري در سطح برگ و وزن خشک اندام هوايي شد (شکل 4-3) و اثر رقت باعث کاهش غلظت کلروفيل در سطح 85/2 ميلي‌مولار نسبت به سطح 42/1 ميلي‌مولار شد. ژنوتيپ شيرودي در سطح نيتروژن 85/2 ميلي‌مولار نسبت به 42/1 ميلي‌مولار روند کاهشي در سطح برگ و ثابتي در وزن خشک اندام هوايي داشت (شکل 4-3) و با افزايش غلظت نيتروژن محلول غذايي، غلظت کلروفيل نيز افزايش يافت.
اثر برهمکنش غلظت دي اکسيد کربن و ژنوتيپ بر غلظت کلروفيل در سطح احتمال پنج درصد معنيدار بود (جدول 4-7). با افزايش غلظت دي اکسيد کربن غلظت کلروفيل در ژنوتيپهاي طارم، حسني، فجر و شيرودي به ترتيب حدود 9، 18، 1 و 67 درصد افزايش نشان داد. که اين افزايش فقط در ژنوتيپ شيرودي از نظر آماري معني‌دار بود (شکل 4-4). در آزمايش چن وهمکاران (2014) نيز افزايش غلظت دي اکسيد کربن به ميزان 200 ميکرومول در مول بالاتر از سطح معمول آن ، غلظت کلروفيل تحت تاثير برهمکنش دي اکسيد کربن و ژنوتيپ قرار گرفت [33].

شکل 4-4- اثر غلظت دي اکسيد کربن محيط بر غلظت کلروفيل ژنوتيپ‌هاي برنج
برهمکنش اثرات سه گانه غلظت دي اکسيد کربن، نيتروژن و ژنوتيپ بر غلظت کلروفيل در سطح احتمال پنج درصد معني‌دار بود (جدول 4-7). در شرايط غلظت معمول دي ‌اکسيد کربن (360 ميکرومول در مول)، غلظت کلروفيل در سطوح نيتروژن 712/0، 42/1 و 79/3 ميلي‌مولار نسبت به شاهد (85/2 ميلي‌مولار) در ژنوتيپ فجر به ترتيب 34، 18 و 3 درصد، در ژنوتيپ حسني صفر، 60 و 3- درصد، در ژنوتيپ شيرودي 51-، 7 و 59 درصد، و در ژنوتيپ طارم منطقه 28، 46 و 21 درصد تغيير کرد. اين در حالي است که در شرايط کربن دي‌اکسيد غني شده (700 ميکرومول در مول)، غلظت کلروفيل در سطوح نيتروژن 712/0، 42/1 و 79/3 ميلي‌مولار نسبت به شاهد (85/2 ميلي‌مولار) در ژنوتيپ فجر به ترتيب 58-، 31 و 14- درصد، در ژنوتيپ حسني 75، 21 و 11 درصد، در ژنوتيپ شيرودي 35-، 35- و 7 درصد، و در ژنوتيپ طارم منطقه 18-، 18- و 9- درصد تغيير يافت (جدول 4-9).
با افزايش غلظت دي اکسيد کربن غلظت کلروفيل در ژنوتيپهاي فجر، حسني، شيرودي و طارم منطقه در سطح غلظت نيتروژن 712/0 ميليمولار به ترتيب 60-، 75، 176 و 3- درصد، در سطح 42/1 ميلي مولار 42، 24-، 24 و 15- درصد و در سطح 85/2 ميليمولار 28، صفر، 107 و 53 درصد و در سطح 79/3 ميليمولار 6، 44، 40 و 14 درصد تغيير يافت (جدول 4-9).
به عبارت ديگر بيشترين تغيير پذيري (به صورت افزايشي) غلظت کلروفيل در اثر افزايش غلظت دي اکسيد کربن به سطوح 712/0 و 85/2 ميليمولار در ژنوتيپ شيرودي و به سطح 42/1 ميليمولار در ژنوتيپ فجر و به سطح 79/3 ميليمولار در ژنوتيپ حسني تعلق داشت. همچنين بيشترين تغيير پذيري به صورت کاهشي به ژنوتيپ فجر در سطح 712/0 ميليمولار تعلق داشت.
4-2-4- غلظت کاروتنوئيد
اثر غلظت دي اکسيد کربن بر غلظت کاروتنوئيد از نظر آماري معني‌دار نبود (جدول 4-7). ميانگين ميزان کاروتنوئيد در شرايط معمول و غني شده دي اکسيد کربن به ترتيب 0127/0 و 0138/0 ميلي گرم در گرم وزن‌تر بود (جدول 4-8). در آزمايش چن و همکاران (2014) بر روي گياه برنج نيز با افزايش غلظت دي اکسيد کربن به ميزان 200 ميکرومول در مول بيشتر از غلظت کنوني، غلظت کاروتنوئيد تحت تاثير دي اکسيد کربن قرار نگرفت [33].
اثر غلظت نيتروژن محلول غذايي بر غلظت کاروتنوئيد در سطح احتمال يک درصد از نظر آماري معني‌دار بود (جدول 4-7). غلظت کاروتنوئيد در سطوح نيتروژن 712/0، 42/1 و 79/3 نسبت به شاهد (85/2 ميلي‌مولار) به ترتيب حدود10، 20 و 25 درصد افزايش داشت (جدول 4-8). کمبود و زيادبود نيتروژن باعث ايجاد تنش شده و افزايش کاروتنوئيدها با افزايش ظرفيت دفاع آنتي اکسيداني برگ، باعث کاهش راديکالهاي آزاد توليد شده در برگ شده و از اين طريق آسيب به مراکز واکنشي و غشاها کاهش مييابد [20].
اثر ژنوتيپ بر غلظت کاروتنوئيد در سطح احتمال يک درصد معني‌دار بود (جدول 4-7). غلظت کاروتنوئيد در ژنوتيپهاي فجر، حسني، شيرودي و طارم منطقه به ترتيب 125/0، 108/0، 153/0 و 143/0 ميلي گرم بر گرم وزن‌تر بود (جدول4-8). همچنين تفاوت بيشترين ميزان کاروتنوئيد در ژنوتيپ شيرودي نسبت به کمترين ميزان در ژنوتيپ حسني ، 29 درصد بود (جدول 4-8). چن و همکاران (2014) نيز بيان داشتند که ژنوتيپهاي برنج از لحاظ غلظت کاروتنوئيد تفاوت دارند [33].
تاثير برهمکنش نيتروژن و ژنوتيپ بر غلظت کاروتنوئيد برگ در سطح احتمال يک درصد معنيدار بود (جدول 4-7). ميزان تغيير غلظت کاروتنوئيد در سطوح نيتروژن 712/0، 42/1 و 79/3 ميلي‌مولار نسبت به شاهد (85/2 ميلي‌مولار) در ژنوتيپ فجر به ترتيب 3+(30%)، 5+(50%) و 1+(10%)، در ژنوتيپ حسني به ترتيب 2-(20%)، 5+(50%) و 1-(10%)، در ژنوتيپ شيرودي به ترتيب 2+(16%)، 1+(8%) و 9+(75%)، و در ژنوتيپ طارم منطقه به ترتيب 2+(15%)، 1-(7%) و 3+(23%) واحد بر حسب ميليگرم در گرم وزنتر تغيير يافت (جدول 4-8). با افزايش غلظت نيتروژن محلول غذايي تا غلظت 79/3 ميلي‌مولار ژنوتيپهاي فجر و حسني روندي ثابت نشان دادند. در حالي افزايش معني داري در غلظت کاروتنوئيد ژنوتيپهاي شيرودي و طارم مشاهده شد. دليل احتمالي آن حساسيت ژنوتيپهاي شيرودي و طارم به غلظت‌هاي بالاي نيتروژن در محلول غذايي مي‌باشد.
تاثير برهمکنش غلظت دي اکسيد کربن و نيتروژن بر غلظت کاروتنوئيد در سطح احتمال يک درصد از نظر آماري معني دار بود (جدول 4-7). در شرايط کربن دي‌اکسيد معمول، غلظت کاروتنوئيد در سطوح نيتروژن 712/0، 42/1 و 79/3 ميلي‌مولار نسبت به شاهد يا 85/2 ميلي‌مولار به

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید