حسني، شيرودي و طارم منطقه به ترتيب 030/0، 053/0، 037/0 و 030/0 گرم بود. همچنين تفاوت بيشترين وزن خشک ريشه در ژنوتيپ حسني نسبت به کمترين مقدار در ژنوتيپ فجر، 43 درصد بود (جدول 4-8).
مقادير وزن خشک اندام هوايي در ژنوتيپهاي فجر، حسني، شيرودي و طارم منطقه به ترتيب 208/0، 367/0، 197/0 و 292/0 گرم بود. همچنين تفاوت بيشترين وزن خشک اندام هوايي در ژنوتيپ حسني نسبت به کمترين مقدار در ژنوتيپ شيرودي، 46 درصد بود (جدول 4-8).
مقادير وزن خشک کل گياه در ژنوتيپهاي فجر، حسني، شيرودي و طارم منطقه به ترتيب 238/0، 421/0، 234/0 و 323/0 گرم بود. همچنين تفاوت بيشترين وزن خشک کل گياه در ژنوتيپ حسني نسبت به کمترين مقدار در ژنوتيپ شيرودي، 44 درصد بود (جدول 4-8).
آذرپور و همکاران (1390) نيز بيان داشتند که تفاوت معني‌داري در بين ژنوتيپهاي ايراني علي کاظمي، هاشمي و خزر از نظر تجمع ماده خشک وجود داشت [1].
اثر برهمکنش نيتروژن و ژنوتيپ بر وزن خشک اندام هوايي و وزن خشک کل گياه در سطح احتمال پنج درصد معني‌دار بود (جدول 4-7 و شکل 4-8). پاسخ وزن خشک اندام هوايي و کل زيست توده ژنوتيپهاي فجر و طارم به سطوح نيتروژن محلول غذايي تا غلظت 85/2 ميلي‌مولار روند افزايشي و سپس در غلظت 79/3 ميلي‌مولار روند کاهشي نشان داد. ژنوتيپ حسني تا غلظت 85/2 ميلي‌مولار روند افزايشي و سپس در غلظت 79/3 ميلي‌مولار روند ثابت داشت. در حالي که در ژنوتيپ شيرودي با افزايش سطوح نيتروژن محلول غذايي تا غلظت 79/3 ميلي‌مولار روند افزايشي مشاهده شد (جدول 4-10). حکيم و همکاران (2012) نيز بيان داشتند که تفاوت بين ژنوتيپها در تجمع ماده خشک ناشي ازمصرف نيتروژن به دليل تفاوت در کارايي نيتروژن ژنوتيپها ميباشد [45]. واکنش ژنوتيپ شيرودي به افزايش سطوح نيتروژن محلول غذايي احتمالا به دليل کودپذيري بيشتر آن در اين مرحله از رشد مي‌باشد.
اثر برهمکنش غلظت دي اکسيد کربن و ژنوتيپ بر وزن خشک اندام هوايي، ريشه و کل گياه در سطح احتمال يک درصد معني‌دار بود (جدول 4-7). با افزايش غلظت دي اکسيد کربن وزن خشک اندام هوايي در ژنوتيپ طارم منطقه 19 درصد کاهش در حالي که در ژنوتيپهاي حسني و شيرودي به ترتيب 16 و 40 درصد افزايش نشان داد. افزايش 8 درصدي ژنوتيپ فجر از نظر آماري معني‌دار نبود (شکل 4-7). در اثر افزايش غلظت دي اکسيد کربن وزن خشک ريشه ژنوتيپ طارم 36 درصد کاهش يافت در صورتي که تغييرات ژنوتيپهاي حسني (4- درصد)، فجر (20 درصد) و شيرودي (6 درصد) از نظر آماري معني‌دار نبود (شکل4-7).
روند تغييرات وزن خشک کل گياه در پاسخ به افزايش غلظت دي اکسيد کربن مشابه تغييرات وزن خشک اندام هوايي بود (شکل 4-7). با افزايش غلظت دي اکسيد کربن محيط وزن خشک کل گياه نيز مطابق با وزن خشک اندام هوايي در ژنوتيپهاي حسني و شيرودي به ترتيب 13 و 34 درصد افزايش ولي در ژنوتيپ طارم منطقه 21 درصد کاهش نشان داد. افزايش 10 درصدي در ژنوتيپ فجر از نظر آماري معني‌دار نبود. بيکر (2004) در مطالعه خود بر روي ژنوتيپهاي برنج در جنوب آمريکا نشان داد که با افزايش غلظت دي اکسيد کربن تا سطح 700 ميکرومول در مول، وزن خشک اندام هوايي ژنوتيپهاي کوکودري، سيپرس و جفرسون به ترتيب 40، 46 و 36 درصد افزايش نشان دادند [28].

شکل4-7- اثر غلظت دي اکسيد کربن محيط بر وزن خشک ريشه و اندام هوايي ژنوتيپ‌هاي برنج

شکل4-8- پاسخ وزن خشک اندام هوايي ژنوتيپهاي مورد آزمايش به سطوح مختلف نيتروژن محلول غذايي در شرايط معمول (360 ميکرومول در مول) و غني شده دي اکسيد کربن (700 ميکرومول در مول) در برداشت اول.
در مطالعات مختلف تنوع ژنتيکي در پاسخ به افزايش غلظت دي اکسيد کربن گزارش شده است [46، 33]. در اين آزمايش نيز پاسخ ژنوتيپهاي برنج مورد مطالعه به افزايش غلظت دي اکسيد کربن متفاوت بود. به نحوي که ژنوتيپهاي شيرودي و حسني پاسخ مثبت معني‌داري به افزايش غلظت دي اکسيد کربن نشان دادند. در حالي که در ژنوتيپ طارم پاسخ منفي معني داري مشاهده شد. همچنين پاسخ مثبت ژنوتيپ فجر از نظر آماري معني‌دار نبود. در ژنوتيپ طارم منطقه با افزايش غلظت دي اکسيد کربن سطح برگ افزايش يافت در حالي که از وزن خشک گياه کاسته شد و تسهيم مادهي خشک در کل گياه به سمت توليد برگ بود.
وزن خشک اندام هوايي همبستگي قوي (**9/0r=) با سطح برگ، همبستگي متوسطي با حجم ريشه (**58/0r=)، وزن خشک ريشه (**55/0r=)، و شاخص سبزينگي (*39/0r=) داشت (جدول 4-6).
با افزايش غلظت دي اکسيد کربن، سطح برگ ژنوتيپ شيرودي 31 درصد افزايش معني‌داري يافت در صورتي که افزايش سطح برگ ساير ژنوتيپها معني‌دار نبود. با افزايش غلظت دي اکسيد کربن وزن خشک ريشه ژنوتيپ طارم کاهش معني‌دار 36 درصدي نشان داد. در صورتي که تغييرات وزن خشک ريشه ساير ژنوتيپها از نظر آماري معني‌دار نبود. هر چند اثر افزايش غلظت دي اکسيد کربن بر حجم ريشه معني دار نبود، ولي ژنوتيپهاي شيرودي و حسني به ترتيب پنج و يازده درصد افزايش و ژنوتيپهاي فجر و طارم به ترتيب پنج و هشت درصد کاهش در حجم ريشه داشتند.
ژنوتيپهاي حسني و شيرودي با افزايش غلظت دي اکسيد کربن کاهش معني‌داري در شاخص سبزينگي نشان ندادند. در صورتي که ژنوتيپ طارم با افزايش غلظت دي اکسيد کربن کاهش معني‌داري در شاخص سبزينگي و وزن خشک اندام هوايي داشت. با اينکه کاهش شاخص سبزينگي در ژنوتيپ فجر معني‌دار بود ولي تغييرات وزن خشک اين ژنوتيپ معني‌دار نبود. همچنين با افزايش غلظت دي اکسيد کربن غلظت کلروفيل در ژنوتيپ شيرودي افزايش معني داري داشت. با افزايش غلظت دي اکسيد کربن غلظت کاروتنوئيد در ژنوتيپ هاي حسني و شيرودي افزايش معني‌داري داشت در صورتي که ژنوتيپ طارم کاهش معني‌داري در غلظت کاروتنوئيد نشان داد و تغييرات ژنوتيپ فجر معني‌دار نبود.
چن و همکارن (2014) بيان داشتند محتوي نيتروژن برگ تعيين کننده فتوسنتز برگ است و عدم کاهش غلظت نيتروژن برگ و پروتئينهاي محلول در ژنوتيپ Takanari با افزايش غلظت دي اکسيد کربن ميتواند يکي از عوامل توانايي اين ژنوتيپ نسبت به ژنوتيپ Koshihikari در نرخ فتوسنتز بيشتر در شرايط دي اکسيد کربن غني شده باشد. همچنين بيان داشتند که نرخ کربوکسيلاسيون بيشتر آنزيم روبيسکو، نرخ انتقال الکترون بيشتر جهت باززايي ريبولوز 1و5 بيس فسفات و هدايت مزوفيلي و روزنهاي بيشتر در ژنوتيپ Takanari از دلايل برتري اين ژنوتيپ در پاسخ به افزايش غلظت دي اکسيد کربن محيط است. ژنوتيپهاي برنج از لحاظ ميزان آنزيم روبيسکو با يکديگر تفاوت دارند و ژنوتيپ Koshihikari با مقدار کمتري از اين آنزيم توانايي کمتري در پاسخ به افزايش غلظت دي اکسيد کربن داشت [33].

جدول4-6- ضرايب همبستگي ساده بين صفات اندازه‌گيري شده در ژنوتيپهاي برنج در برداشت اول
رديف
صفت
1
2
3
4
5
6
7
1
سطح برگ
1

2
وزن خشک اندام هوايي
**90/0
1

3
وزن خشک ريشه
**43/0
**55/0
1

4
شاخص سبزينگي
**46/0
*39/0
05/0-
1

5
حجم ريشه
**49/0
**58/0
**78/0
08/0-
1

6
غلظت کلروفيل
07/0-
06/0-
14/0-
17/0
29/0-
1

7
غلظت کاروتنوييد
22/0-
10/0-
22/0
22/0
25/0-
**67/0
1
* و ** به ترتيب غيرمعني دار و معني دار بودن در سطح احتمال 5 و 1 درصد

جدول 4-8- مقايسه ميانگين اثرات ساده سطوح مختلف دي اکسيد کربن، نيتروژن محلول غذايي و ژنوتيپهاي برنج بر صفات اندازهگيري شده در برداشت اول
عامل آزمايشي
سطح
شاخص سبزينگي
(عدد کلروفيل متر)
سطح برگ
)cm2.plant-1(
حجم ريشه
(cm3.plant-1)
وزن خشک ريشه
(gr.plant-1)
وزن خشک اندام هوايي
(gr. plant-1)
وزن خشک کل
(gr. plant-1)
سهم ريشه از وزن خشک
(%)
غلظت کلروفيل
(mg.g-1)
غلظت کاروتنوئيد
(mg.g-1)
غلظت دي اکسيد کربن (ميکرو مول در مول)
360
4/34
8/61
420/0
039/0
256/0
296/0
1/14
0329/0
0127/0

700
6/33
4/69
429/0
037/0
275/0
313/0
6/12
0400/0
0138/0
LSD 5%

42/0
92/4
048/0
003/0
024/0
024/0
89/1
0046/0
0011/0
غلظت نيتروژن محلول
(ميلي‌مولار)
712/0
3/31 c
4/47 c
423/0 a
038/0 a
196/0 c
234/0 c
4/17 a
032/0 b
0128/0 bc

42/1
2/34 b
5/62 b
438/0 a
041/0 a
261/0 b
303/0 b
9/13 b
039/0 a
0140/0 ab

85/2
3/35 a
8/77 a
445/0 a
039/0 a
323/0 a
363/0 a
5/11 bc
035/0 ab
0116/0 c

79/3
1/35 a
7/74 a
391/0 a
033/0 b
284/0 b
317/0 b
6/10 c
039/0 a
0145/0 a
LSD 5%

59/0
96/6
069/0
0048/0
034/0
034/0
67/2
006/0
0015/0
ژنوتيپ
فجر
4/34 a
0/56 c
323/0 c
030/0 c
208/0 c
238/0 c
5/13 b
0368/0 a
0125/0 b

حسني
7/33 b
6/87 a
572/0 a
053/0 a
367/0 a
421/0 a
4/13 b
0349/0 a
0108/0 c

شيرودي
4/33 b
2/48 d
434/0 b
037/0 b
197/0 c
234/0 c
9/16 a
0376/0 a
0135/0 a

طارم
3/34 a
6/70 b
368/0 bc
030/0 c
292/0 b
323/0 b
66/9 c
0365/0 a
0143/0 a
LSD 5%

59/0
96/6
069/0
0048/0
034/0
034/0
67/2
006/0
0015/0
در هر ستون و براي هر صفت مقادير داراي حروف مشترک تفاوت معنيداري از نظر آماري در سطح احتمال 5 درصد ندارند.

جدول 4-10- تاثير غلظت نيتروژن محلول غذايي بر صفات مختلف اندازه‌گيري شده در ژنوتيپ‌هاي برنج در غلظت معمول و غني شده دي اکسيد کربن محيط در برداشت اول
ژنوتيپ
نيتروژن
(mM)
وزن خشک ريشه (gr.plant-1)
ميانگين
وزن خشک اندام هوايي (gr.plant-1)
ميانگين
وزن خشک کل
(gr.plant-1)
ميانگين

معمول
غني شده

معمول
غني شده

معمول
غني شده

فجر
712/0
024/0
044/0
034/0
136/0
159/0
148/0
160/0
203/0
182/0

42/1
026/0
031/0
029/0
169/0
185/0
177/0
196/0
217/0
206/0

85/2
034/0
036/0
035/0
291/0
300/0
295/0
325/0
336/0
330/0

79/3
027/0
022/0
024/0
2/0
222/0
211/0
227/0
245/0
236/0
حسني
712/0
049/0
050/0
05/0
293/0
226/0
259/0
343/0
276/0
309/0

42/1
06/0
063/0
061/0
312/0
451/0
381/0
372/0
51/0
443/0

85/2
058/0
05/0
054/0
378/0
46/0
419/0
436/0
51/0
473/0

79/3
052/0
047/0
05/0
378/0
441/0
409/0
431/0
488/0
459/0
شيرودي
712/0
038/0
035/0
036/0
107/0
176/0
141/0
145/0
211/0
178/0

42/1
049/0
043/0
046/0
209/0
219/0
214/0
259/0
262/0
260/0

85/2
026/0
041/0
034/0
156/0
242/0
199/0
182/0
283/0
233/0

79/3
031/0
035/0
033/0
182/0
284/0
233/0
213/0
319/0
266/0
طارم
712/0
042/0
025/0
033/0
291/0
180/0
236/0
334/0
205/0
269/0

42/1
040/0
019/0
029/0
316/0
229/0
273/0
357/0
248/0
302/0

85/2
035/0
036/0
035/0
392/0
367/0
379/0
427/0
403/0
415/0

79/3
033/0
016/0
024/0
294/0
270/0
282/0
327/0
286/0
306/0
LSD 5%
ژنوتيپ×نيتروژن×CO2
010/0

078/0

078/0

ژنوتيپ×نيتروژن
007/0

055/0

055/0

4-3- برداشت دوم (مرحله رشد زايشي)
4-3-1- شاخص سبزينگي (عدد کلروفيل متر)
اثر غلظت دي اکسيد کربن بر شاخص سبزينگي از نظر آماري معني‌دار نبود (جدول 4-12). ميانگين شاخص سبزينگي در شرايط معمول و غني شده دي اکسيد کربن 3/39

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید