پايان نامه کارشناسي ارشد براي دريافت درجهMA :

گرايش : زبان و ادبيات فارسي

عنوان : تاثير دين زرتشتي بر ديدگاه شاهنامه درباره خداوند

نگارش:
ژيلا پور کريمي
تابستان 92

دکتر سيد رضا معين زاده مير حسييني استاد راهنما

دکتر رحيم نژاد سليم استاد مشاور

دکتر هوشمند اسفنديار پور استاد داور

دانشگاه آزاد اسلامي واحد بردسير
حوزه معاونت پژوهشي
تعهدنامه اصالت پاياننامه
اينجانب ژيلا پور کريمي دانشآموخته مقطع کارشناسي ارشد ناپيوسته رشته زبان و ادبيات فارسي که در تاريخ 17/6/92 از پاياننامه خود تحت عنوان:( تاثير دين زرتشتي بر ديدگاه شاهنامه درباره خداوند)
با کسب نمره18 و درجه عالي دفاع نمودهام، بدينوسيله متعهد ميشوم:
1- اين پاياننامه حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي که از دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران (اعم از پاياننامه، کتاب، مقاله و …) استفاده نمودهام، مطابق ضوابط و رويه موجود، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کردهام.
2- اين پاياننامه قبلاً براي دريافت هيچ مدرک تحصيلي (همسطح، پايينتر يا بالاتر) در ساير دانشگاهها و موسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
3- چنانچه بعد از فراغت از تحصيل، قصد استفاده و هرگونه بهرهبرداري اعم از چاپ کتاب، ثبت، اختراع و… از اين پاياننامه را داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4- چنانچه در هر مقطعي و زماني بر خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشي از آن را ميپذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصيليام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگي
تاريخ و امضاء

تقديم به :

خدايي که آفريد
جهان را ، انسان را، عقل را و عشق را
و
به تمام کساني که از تار وجودشان آهنگ عدالت برمي خيزد

سپاسگزاري :

سپاس خداي يکتا را که بزرگترين راهنما و راهگشاي همه دوران مي باشد و سپاس فراوان از اساتيد ارجمند ،جناب آقاي دکترهوشمند اسفنديار پور ،رياست محترم بخش ادبيات وجناب آقاي دکتر سيد رضا معين زاده و همچنين استاد مشاور جناب آقاي دکتر رحيم نژاد سليم ، که قبول زحمت فرموده و در طول مدت آموزش و انجام اين تحقيق همواره از راهنمايي هاي بي دريغشان بهره گرفته ام و به وجودشان افتخار مي کنم .

فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکيده 1
مقدمه 2
1. فصل اول: کليات ……………………………………………………………………………………………………………….4
1-1. بيان مسئله 5
1-2. اهميت تحقيق 5
1-3. اهداف تحقيق 5
1-4. پرسش هاي تحقيق………………………………………………………………………………………………………..6
1-5. فرضيه تحقيق 6
1-6. روش کار (پژوهش) 6
1-7. پيشينه تحقيق ……………………………………………………………………………………………………………….7
2. فصل دوم: پيشينه تحقيق 8
2-1.معرفي فردوسي 9
2-1-1. زندگي شخصي ……………………………………………………………………………………………………9
2-1-2. زندگي اجتماعي 12
2-1-3. آثـار فردوسي 20
2-2. معرفي زرتشت… 24
2-2-1. زندگي شخصي 24
2-2-2. زندگي اجتماعي 29
2-2-3. از تولد تا رسالت زرتشت 33
2-2-4. زمان ظهور زرتشت 37
2-3. تفاوت ها و شباهت هاي دين زرشت با دين اسلام… 41
2-4. مفهوم موعود در دين زرتشت 42
2-5. سوشيانت در متون زرتشتي پس از اوستا 48
2-6. جايگاه ويژه اهورامزدا در تفکر زرتشت 51
3. فصل سوم: روش تحقيق……….. ……………………………………………………………………………………….58
3-1. ابزار گردآوري 59
3-2. شيوه گردآوري اطلاعات 59
3-3. شيوه تجزيه و تحليل داده ها 59
4. فصل چهارم: يافته هاي تحقيق………………………………………………………………….. ………………….60
4-1. نوع خداشناسي در شاهنامه ………………………………………………………………………………………..61
4-1-1. توحيدشناسي در شاهنامه ……………………………………………………………………………….61
4-1-2. توحيدشناسي در دين زرتشت…………………………………………………………………………..78
4-2. تطبيق خداشناسي شاهنامه با دين زرتشت ……………………………………………………………..81
4-2-1. شناخت خداوند ……………………………………………………………………………………………….81
4-2-2. عرفان 83
4-2-3. يگانگي خداوند 86
4-2-4. توانايي خداوند 90
4-2-5. بندگي و ستايش خداوند 91
4-2-6. مناجات 94
4-2-7. خرد 97
4-2-8. مرگ و رستاخيز 99
4-2-9. تأثير کتاب آسماني 102
4-2-10.رفتار نيک 108
4-2-11.خواب 110
4-2-12.شکرگزاري 111
4-2-13 .دادگري 112
4-2-14.قضا و قدر 114
4-2-15.اسطوره 115
4-2-16.اهورامزدا و خداي يگانه 115
4-2-17.ظهور منجي 117
4-2-18.اهريمن و شيطان 118
5. فصل پنجم: نتيجه گيري و پيشنهادها…. 120
5-1. نتيجه گيري 121
5-2. پيشنهادها …………………………………………………………………………………………………………………126
5-3. محدوديت ها …………………………………………………………………………………………………………….127
منابع و مآخذ…. 128

چکيده :
خداجويي و خداشناسي يکي از خواسته ها و نياز هاي اصلي بشر است. فردوسي شاعري يکتاپرست است و سراسر شاهنامه سرشار از نام و ياد خداست در واقع تمام تار و پود شاهنامه متأثر از بينشي توحيدي است و اين نتيجه تاثير مستقيم عقايد فکري و مذهبي فردوسي در شاهنامه است . فردوسي اشعار خود را با حمد خدا آغاز نموده و اين روش پسنديده را در همه ي باب ها و فصول ديگر نيز تکرار کرده است خدا شناسي در توحيد يکي از محورهاي اساسي شاهنامه است . کسي که شاهنامه را با ديد تحقيقي مي خواند ناخود اگاه در ذهنش يک محور فکري که داراي وحدت کلي و يکپارچگي است تداعي مي شود اين محور فکري همان قواي اهريمني و نيروهاي يزداني و خير است . درگيري اين دو مبدأ خير و شر که متاثر از آيين باستاني ايران قديم است در شاهنامه به صورت يک جريان فکري دنباله دار ادامه دارد و در هر بخش سنبل ها و نمودهاي خاصي به خود مي گيرد .

واژه هاي کليدي : ايزد ، خداشناسي ، يکتا شناسي ، خير و شر ، ايران باستان .

مقدمه:
تاريخ و فرهنگ هر قوم شناسنامه ملي آن قوم را تشکيل مي دهد.تکنولوژي بدون فرهنگ انسان را به ماشين تبديل مي کند. بي شک علت سرگرداني بسياري ، همين دور بودن از فرهنگ و ناآگاهي از ويژگي هاي ملي است. فرهنگ سرچشمه عشق به زيبايي، دوستي، راستي و نيکي است و آنجا که هنر و فرهنگ نباشد، بشر در خطر تباهي و زوال است.
فرهنگ و ادب سرزمين کهنسال ايران يکي از غني ترين و گسترده ترين فرهنگ هادر جهان است، سابقه اين فرهنگ بارور و نامدار، چنان که از لا به لاي “يشت ها” به چشم مي خورد ، به دوران زندگي مشترک هند و ايران مي پيوندد. از جهت برخورداري از دين و عرفان و فلسفه ، ايران کشوري است که نخستين دين يکتاپرستي (توحيدي)را با همه ارزش هاي عالي و اصول اخلاقي و مباني عقلي آن به جهانيان پيشکش کرد.
ايران سرزمين آيين ها و دين هاي بزرگي از جمله آيين هاي زرتشت ، ميترا، ماني، مزدک ، و شيعه نيز هست. پيدايش اشو زرتشت و پذيرش پيام او در ايران ، رويدادي بزرگ بود.
کشور ما از جهت شعر و ادبيات نيز غني است و شهرت جهانگير دارد.اشعار خداوندگاران سخن پارسي چون فردوسي ، سعدي، حافظ، و صدها شاعر نامدار ديگر، همه جا دل ها را به هيجان مي آورد و انديشه ها را به اعلي مرتبه کمال مي رسانند و به ما را در انجام وظيفه انساني خود الهام مي بخشد.
ايرانيان گروهي از آريايي ها هستند که پس از مهاجرت به بخش هاي بلند سرزمين هاي واقع در جنوب درياي مازندران ، اين سرزمين ها را ايران نام نهادند، که طبق نوشته هاي باستاني چون اوستا به معني سرزمين آريايي ها است.
قبل از مهاجرت ، اجتماع اقوام آريايي هند و ايراني به سه طبقه تقسيم شده بودند:
1- روحانيون
2- جنگ جويان
3- کشاورزان
اين طبقه بندي اجتماعي در پرستش مذهبي نيز رعايت مي شده؛ يعني هر يک از آن طبقات اجتماعي، خدايان ويژه خود را داشته اند. يکي از اين خدايان “مهر ” نام دارد. مهر را در قديم ترين دست نوشته ها ي ايران باستان يعني اوستا، و در هندوستان در “ودا” مي يابيم.
آيين مهر يکي از کهن ترين دين هاي جهان است و از جمله دين هاي راز آميز به شمار مي رود.
آيين مهر بر ادبيات هزار ساله فارسي چه نظم و چه نثر تأثير فراوان نهاده است. تأثير اين آيين باستان تنها در شاهنامه فردوسي ، گرشاسب نامه ، قابوس نامه و سياست نامه خلاصه نمي شود، بلکه مي توان گفت ادبيات فارسي هميشه با نشان و علامت ايران باستان آراسته شده است.

1-1. بيان مسأله:
ايرانيان همواره مردمي خداشناس بوده‌اند. ايران فرهنگ بسياري از کشورها را در بر مي‌گيرد که شاهنامه در آنها بخشي از ميراث فرهنگي شان است. از سوي ديگر ريشه هر جنگي در اختلاف نهفته است. يافتن ريشه‌هاي مشترک به کاهش اختلاف و در پي آن گسترش آرامش و دوستي خواهد انجاميد. از آنجا که سراينده شاهنامه، حکيم توس، در کودکي فرهنگ را از موبدان زرتشتي آموخته، به نظر مي‌رسد که دين زرتشتي بر ديدگاه شاهنامه در باره خداوند اثر گذاشته باشد. بنا بر شاهنامه، فردوسي مسلماني شيعه بوده، از اين رو به نظر مي‌رسد که سراينده شاهنامه تفاوت چنداني در خداشناسي اين دو دين نديده باشد. نگارنده بر آن است که با بررسي خداشناسي شاهنامه، تاثير دين زرتشتي بر ديدگاه شاهنامه در اين باره را بررسي نمايد.

1-2. اهميت تحقيق:
بحث خداشناسي در شاهنامه و دين زرتشت از جمله مباحث مهم در ميان تمامي جوامع ادبي واساطير گذشته بشر بوده که بيانگر اهميت اين موضوع درسرنوشت نهايي انسان است. در اين

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید