بالاترین سرمایه جاویدان یک مربی اخلاص و ایمان اوست. مربیانی که به خاطر رضای خدا و با خلوص نیت امر تربیت را انجام میدهند منتظر تحسین و خوشامدگویی دیگران نمیمانند و هیچ گاه از کار تعلیم و تربیت خسته نمیشوند. آنان هر گونه سختی، محرومیت و ناملایمات را به جان خریده و راه پیچیده و پر مشقت تربیت را مداوم دنبال میکنند. ایمان به هدف نیز از مهم ترین رموز توفیق است، زیرا موثر واقعی خداوند متعال است و اگر مربی تربیت را برای رضای او انجام دهد بر دل متربیان اثر گذاشته و رفتار آنان را از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب تغییر خواهد داد.
ارائه الگوها نیز در امر تربیت بسیار اهمیت دارد و از این رو قرآن مجید در بسیاری از موارد به معرفی الگو در این زمینه پرداخته و سرمشقهای مهمی را به انسانیت معرفی کرده است. از جمله آنها حضرت ابراهیم ? است که پیشوای مورد احترام همه اقوام به ویژه عرب بوده است. او پیامبر بزرگ الهی است که سراسر زندگیاش درس بندگی، عبودیت و جهاد در راه خدا و عشق به ذات پاک او بوده است. قرآن کریم همچنین رسول گرامی اسلام را به عنوان برترین الگو به جهان معرفی نموده و ایشان نیز امامان هدی را پس از خود به عنوان راهنما و الگو به جهانیان معرفی نموده است.
البته پیامبر و پیشوایان معصوم، مهمترین شاخصههای هدایت را با عمل خود نشان داده اند. هنگامی که سخن از معصوم به میان میآید، گفته میشود که سنت، قول و فعل و تقریر معصوم است یعنی پیشوایان معصوم سخن و عمل و سکوتشان همه حجت و راهنماست. شعار دعوت مردم با عمل و نه با زبان که در کلام امام صادق? نیز آمده، دلیل براین است که همه مسلمانان راستین باید به نوبه خود برای دیگران سرمشق باشند و با عمل خود، اسلام را به دنیا معرفی کنند. (مکارم شیرازی،ناصر،1381،ج24،ص17)
1-2- پیشینه و تاریخچه تحقیق:
طبق بررسیهای بعمل آمده از مراکز و موسسات آموزش عالی و همچنین سایتهای علمی، پژوهش ها و پایان نامه هایی مشاهده گردید که موضوعشان نزدیک به موضوع پژوهش حاضر بوده و اکنون به هشت نمونه از آنها اشاره میشود:
1- عوامل موثر بر تعلیم و تربیت اسلامی از دیدگاه حضرت امام خمینی (ره) و مطالعه تطبیقی در دانشجویان دانشگاه علوم انتظامی ناجا
جعفری طوسی، حمیدرضا، ( 4/2/1390، کارشناسی ارشد پایان نامه مقطع رشته تعلیم و تربیت، مرکز آموزش ساعس ناجا)
محقق در این تحقیق به بررسی شیوههای تعلیم و تربیت از دیدگاه حضرت امام خمینی (ره) به حق یک عالم ربانی بوده است که در سایه تعالیم تربیتی و آموزشهای اخلاقی او نسلی تربیت شد که در دنیا شگفتی آفرید و جهان را در برابر این نسل متحیر ساخت. مبانی و اصولی که امام بر آن تکیه داشت، چیزی جز مبانی و اصول اسلام نبود، لذا مجموعه تعالی بر گرفته از قرآن و سیره انبیاء و اهل بیت (ع) و سنت می باشد. نتیجه این تحقیق؛ از بین چهار عامل موثر بر تعلیم و تربیت، عوامل اجتماعی، آموزشی و محیطی بیشترین تاثیر را داشته و عوامل فردی ناچیز می باشد.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

2- شیوه های خود سازی (تقوا) از دیدگاه نهج البلاغه و ارائه الگوی مناسب برای دانشجویان دانشگاه علوم انتظامی ناجا
فاضلی، رضا،(27/11/1389 کارشناسی ارشد پایان نامه مقطع رشته تعلیم و تربیت، مرکز آموزش ساعس ناجا)
برای یافتن شیوه های خودسازی و تقوا انسان ها ناچار از الگوی کامل و معتبری هستند تا بر اساس آن به تزکیه نفس و خود سازی بپردازند. یکی از این الگوها کتاب نهج البلاغه امیرالمومنین علی? است که به طور مفصّل در آن در مورد تقوا، خود سازی و شیوه های نیل به آن بحث شده است. در خود سازی اصل بر کسب فضایل و ترک رذایل است که در این پایان نامه به بررسی شیوه های خودسازی و کسب تقوا از نظر حضرت علی ? پرداخته شد.
3- شیوههای تعلیم و تربیت در قرآن (سوره مبارکه لقمان) و ارائه الگوی عملی در ساعس ناجا
حسینی لمردی، سید ابراهیم، (مرداد 1389 پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته تعلیم و تربیت، مرکز آموزش ساعس ناجا)
محقق در این تحقیق به بررسی شیوههای تعلیم و تربیت در نصایح دهگانه لقمان پرداخته است. سفارشات اخلاقی آن نیز منحصر به مخاطبین آن زمان و مکان نیست و تا زمانی که انسانها در این کره خاکی به زندگی و مراودات اجتماعی میپردازند، مشمول این خطاب ارزشمند الهی هستند.
4– اصول و روش های تربیتی در سیره نبوی و بررسی میزان آن بر کاهش تخلفات کارکنان فرماندهی انتظامی شهرستان زاهدان در سال 88
سوری، ایرج،(26/11/1389 کارشناسی ارشد پایان نامه مقطع رشته تعلیم و تربیت، مرکز آموزش ساعس ناجا)
محقق به بررسی هفت اصل از اصول تربیتی در سیره نبوی شامل؛ عزّت، مسولیت، تحول باطن، مداومت و محافظت بر عمل، اصلاح شرایط، نظم و انضباط و استقامت تعیین و تاثیر عمل به آنها در کاهش جرایم کارکنان پرداخته است. از نتیجه بعمل آمده اینکه اصول قید شده در کاهش جرائم موثر است

5- بررسی شیوه های تعلیم و تربیت اسلامی و نقش آن در تحقیق پلیس جامعه محور.
نوری، ساسان، (18/11/1388 کارشناسی ارشد پایان نامه مقطع رشته تعلیم و تربیت، مرکز آموزش ساعس ناجا)
پلیس جامعه محور در کشور آشنا با شیوه های تعلیم و تربیت اسلامی باشد و در واقع شیوه های تعلیم و تربیت اسلامی شرط لازم در مدیریت اسلامی پلیس جامعه محور است. نتایج تحقیق؛ میان تعلیم و تربیت اسلامی و آموزش های کوتاه مدت ناجا رابطه منطقی وجود دارد. تعلیم و تربیت اسلامی در رفتار و اعمال مجریان پلیس نمود عینی دارد و می بایست تقویت شود.
6- تاثیر انبیاء در تاریخ بشریت از دیدگاه قرآن با تاکید بر نقش پیامبر اعظم و تبیین وجودی آن حضرت
فقیه زاده (کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات رشته الهیات، علوم قرآن و حدیث 1387) (مشهد- سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی مراجعه حضوری)
این پژوهش در باره تاثیر انبیاء در تاریخ و جوامع بشری، مهمترین کارهای انبیاء در طول تاریخ، و تاثیر انبیاء در جوامع بشری از دیدگاه قرآن به بحث پرداخته است.
7- ویژگیهای عباد الرحمن
موسوی طلب، سیدرضا، زمستان 1387 دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی
هدف از خلقت انسان عبودیت است. اگر انسان در آن مسیر قرار گیرد و در زندگی خود عملا آن را پیاده نماید جزو عباد الرحمن میشود و زمینههای دریافت الطاف الهی و رسیدن به رضوان را فراهم می سازد. قرآن سیمای چنین انسان هایی را ارائه نموده است.
8– نقش ایمان در ساختار شخصیت انسان.
حسین زاده، صغرا (کارشناسی ارشد، سازمان اوقاف و امور خیریه، دانشکده علوم قرآنی مشهد، 1385)
در این نوشته به بحث و بررسی نفس و روان انسان، ویژگی و عوامل موثر در رشد و پرورش آن میپردازد، آنچه در قرآن و علوم اسلامی تحت عنوان نفس مطرح شده در علوم امروز شخصیت نام گرفته است. محقق تاثیر ایمان را بر شخصیت انسان بررسی نموده و بیان داشته که چگونه ایمان، انسان را به اعلی علیین میبرد و در نتیجه نبود آن، به اسفل السافلین سقوط میکند.
1-3- ضرورت تحقیق:
این تحقیق در نظر دارد نقش مربّی را در تربیت از دیدگاه دین مبین اسلام و از کتب و منابع اسلامی مورد بررسی قرار دهد.
تربیت از امور ظریفی است که صبر و حوصله و بردباری میطلبد و به زمان و فرصتهای طولانی نیاز دارد و کار یک شب و یک ماه و یک سال نیست. برای همین، یکی از صفات مهم پیامبران الهی در تربیت و تعلیم، صفت حلم و بردباری آنهاست. خداوند متعال در قرآن کریم بارها از حلم و بردباری انبیا یاد کرده و خودش را نیز با صفت حلیم بودن توصیف نموده است.
مربیان ورزیده و آگاه با یافتن ریشههای لغزش و خشکاندن آنها، به اصلاح رفتار ناهنجار متربیان اقدام
میکنند. آنان همانند پزشک حاذقی هستند که در پی علاج قطعی بیماریها می گردند، نه اینکه به مسکن های موقتی اکتفا کنند و به معالجه ناپایدار دل خوش نمایند.
ائمه اطهار? در برخورد با متخلفان کاملاً منطقی و با دید روان شناسانه ابعاد قضیه را بررسی نموده و به دنبال شناسایی ریشه عصیان و نارضایتی اشخاص بوده اند. یک معلم و استاد باید توجه داشته باشد که نه تنها می تواند افراد شایسته و صالحی را تحویل جامعه دهد، بلکه می تواند افراد طالح را صالح نماید.
نقش شگفت انگیز تعلیم و تربیت در زندگی بر هر خردمندی پوشیده نیست و هرگز ضرورت آن نزد عقلا و دانشمندان مورد تردید قرار نگرفته است، چرا که تعلیم و تربیت صحیح میتواند فرد را به اوج ارزشها برساند.
1-4- اهداف تحقیق:
هدف از این تحقیق، بیان اهمیت ویژگی مربی در تربیت از نظر علمی و آموزشی و رفتاری و اخلاقی است. این تحقیق همچنین عوامل موفقیّت مربی در تربیت را برمی شمارد و آفات و موانع تربیت را بیان می نماید.
1-4-1- هدف اصلی:
تبیین نقش مربی در تربیت از نظر اسلام.
1-4-1- اهداف فرعی:
1- ویژگی مربی در تربیت علمی و آموزشی از نظر اسلام.
2- ویژگی مربی در تربیت اخلاقی و رفتاری از دیدگاه مکتب اسلام.
3- شناخت عوامل موفقیّت مربی در تربیت از نظر اسلام.
4-بررسی آفات و موانع تربیت از نظر دین مقدس اسلام.
1-5- سوالات تحقیق:
1-5-1- سوال اصلی:
1- نقش مربی در تربیت از نظر اسلام چیست؟
1-5-2- سوالات فرعی:
1- ویژگی علمی و آموزشی مربی از نظر اسلام چگونه است؟
2- ویژگی اخلاقی و رفتاری مربی از نظر اسلام چگونه است؟
3-عوامل موفقیّت مربی در تربیت از نظر اسلام کدامند؟
4- آفات و موانع تربیت از نظر اسلام چیست؟
1-6- فرضیههای تحقیق:
با توجه به نوع و روش تحقیق که بررسی بنیادی اسنادی و توصیفی است این تحقیق فاقد فرضیه است.
1-7- روش تحقیق، گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات:
روشی که از آن در این تحقیق استفاده میشود از نوع بررسی بنیادی در اسناد و مدارک کتابخانه ای است، که ابتدا با مطالعه کتب حدیث و اخلاق و منابع اسلامی و نیز ده ها کتاب روان شناسی و تربیت، مطالب مرتبط با اهداف تحقیق، فیش برداری می گردد و سپس با مراجعه به آیات و روایات، مستندات مورد نیاز جمع آوری می شود. سپس با بهرهمندی از نکات تفسیری مفسران و دانشمندان اسلامی، تحلیل محتوایی مطالب انجام شده و در پایان، جمع بندی و تجزیه و تحلیل صورت می گیرد.
1-8- کاربردهای تحقیق:
یافتههای این تحقیق را میتوان با عنوان ” نقش مربی در تربیت” جزء برنامههای دروس عقیدتی سیاسی دانشجویان، فراگیران و مربیان مراکز آموزش ناجا قرار داد. همچنین قابل بهرهبرداری در موسسات آموزشی، پژوهشی و دفتر مطالعات و پژوهش ساعس می باشد و نیز می تواند الگوی عملی و کاربردی برای مراکز علمی و تربیتی به ویژه دانشگاه علوم انتظامی، معاونت تربیت و آموزش فرماندهی و عقیدتی سیاسی فرماندهی انتظامی استانها و مراکز آموزش ناجا برای جوانان درجه دار و افسر باشد.
1-9- مفاهیم و اصطلاحات:
1-9-1- تربیت: این واژه عربی است و معنی لغوی آن عبارت است از پروراندن، پرورش دادن و ادب و اخلاق به کسی یاد دادن (معین محمد،1390).
تربیت مصدر باب تفعیل از ماده (ربا، یربو) به معنی رشد است و تربیت یعنی رشد دادن.
تربیت از ریشه رَبَو و یا رَبَب اشتقاق یافته است. رَبَوَ در لغت به معنای فزونی و زیادتی است. بر این اساس تربیت که مصدر باب تفعیل است به معنای فزونی و زیاد کردن، افزودن، نمو دادن، پرورش دادن و فراهم آوردن موهبات رشد یک شیئ است. در فرهنگ های لغت عرب و همچنین در فرهنگ لغات قرآن و حدیث به این معنا تصریح شده است.
بنابر این، تربیت عبارت است از رشد دادن یا فراهم کردن زمینه رشد و شکوفایی استعدادها و به فعلیت رساندن قوای نهفته در یک موجود. بدین ترتیب به انسان اختصاص ندارد و در مورد هر موجودی که قابلیت رشد داشته باشد صادق است. البته هرگاه در مورد انسان به کار رود کلیه ابعاد وجودی وی را شامل میشود. (حسینی دشتیی، 1376،ج2، ص257)
الرب فی الاصل التربیه و هو انشاء الشی حالا فحالا الی حد التمام (راغب اصفهانی،1362،باب تربیت)
رب در اصل تربیت است و تربیت یعنی ایجاد شی به تدریج از حالتی به حالت دیگر تا به حد تمام برسد.
در قرآن کریم واژه رَبَوَ به معنای زیادتی و فزونی در مورد اشیاء و اشخاص به کار رفته است.
وَمَا آتَیْتُم مِّن رِّبًا لِّیَرْبُوَ فِی أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا یَرْبُو عِندَ اللَّهِ (روم-39)
آنچه به عنوان ربا می دهید. در اموال مردم فزونی یا به نزد خدا فزونی نمی گیرد.
راغب اصفهانی در فرهنگ لغت قرآنی خود با استناد به آیه شریفه: یَمْحَقُ اللّهُ الْرِّبَا وَیُرْبِی الصَّدَقَاتِ(بقره- 276)(خداوند ربا را نابود می کند و صدقات را افزایش می دهد) می گوید که زیادتی و افزایش مال که به عنوان برکت مال مطرح است در ربا وجود ندارد، اما در صدقات وجود دارد.(راغب اصفهانی،1362،ص187)
باید توجه داشت که فزونی و زیادتی در هر شیئ مناسب با آن باید لحاظ گردد، افزایش و زیادتی در مال به حسب کمیت است، ولی در مورد انسان علاوه بر رشد و پرورش جسم، رشد قوای معنوی و توانایی ها و استعدادهای درونی او نیز مقصود است. از دیدگاه اسلام تربیت عبارت است از: به فعلیت رساندن قوا و استعدادهای انسان و ایجاد تعادل و هماهنگی در آنها در جهت رسیدن به کمال مطلوب او، یعنی قرب به خدا. به عبارت دیگر، تربیت، متخلّق شدن به اخلاق الهی و مودّب شدن به آداب الهی است.
1-9-2- تعلیم: تعلیم نیز مصدر باب تفعیل است و از ماده علم اشتقاق یافته و در لغت به معنای آموختن، آگاهانیدن و یاد دادن است.
در هر صورت تعلیم بدین معناست که متعلم از علم و آگاهی برخوردار گردد و آنچه را که پیش از این نداشته به دست آورد.(امین زاده، محمدرضا،1376،ص7)
در تعریف علم سخن فراوان گفته شده و تعاریف متعددی از آن شده از جمله: 1- انتقال دانسته ها به فراگیر 2- فراهم آوردن زمینه ای که فراگیر از دانایی و دانش برخوردار گردد 3- فراهم کردن زمینه برای رشد و شکوفایی قابلیت های ذهنی انسان 4- انتقال دانایی و معلومات به دیگری تا او فرا گیرد و به معلومات خود بیفزاید 5- انتقال مکرر دانسته ها به فراگیر، به طوری که در ذهن او اثری به وجود آید.(بهشتی محمد،1387، 43)
بنابر این می توان گفت: تعلیم عبارت است از تلقین و انتقال معلومات به ذهن دانش آموز. معلم در دائره و حوزه وظیفه خود عمل می کند و شاگرد، گفته های او را دریافت می نماید.
تعلیم و انتقال اندوخته های علمی به دیگران از مهم ترین عبادات و واجب کفائی است. هر فرد از جامعه انسانی که دارای معارف و معلومات است باید در انتقال آن به دیگران، احساس وظیفه و مسئولیت نماید وتا وقتی که این انتقال به دیگران صورت نگیرد همه علماء و دانشمندان باید موضوع تعلیم را یک امر واجب و تکلیف الزامی تلقی نموده و در صدد ادای آن بر آیند.
در قرآن نیز تعلیم به معنای انتقال آگاهی و دانایی است:
عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ یَعْلَمْ (علق- 5) آنچه را انسان نمی دانست به او آموخت.
و در مورد حیوان نیز فرمود:
وَمَا عَلَّمْتُم مِّنَ الْجَوَارِحِ مُکَلِّبِینَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَکُمُ اللّهُ (مائده- 4)
از آنچه برای مردمان حلال است صید حیوانات شکارگر است که به عنوان مربیان سگ های شکاری از آنچه خدایتان آموخته به آن ها تعلیم داده اید.
بنابر این، می توان گفت تعلیم تنها به انتقال آگاهی ها و معلومات ارتباط دارد، امّا تربیت همه عوامل و تمامی زمینه هایی را که می تواند در جهت پرورش و شکوفایی توانایی ها و قابلیت های آدمی موثر باشد در بر می گیرد. تعلیم علم آموزی است، ولی تربیت شامل انتقال همه توانمندی هاست.
1-9-3- اخلاق: جمع خَلق یا خُلُق، به معنای روشهای آدمی در کارهای روزمره و شیوههای متخذ آدمی در زندگی خویش است. (معین،محمد، ج4،ص121)
و لغتدان دیگری می گوید: خَلق و خُلق در اصل به یک معنا می باشند. مثل شَرب و شُرب و صَرم و صُرم، با این تفاوت که خَلق مخصوص هیأت و اَشکال و تصاویر قابل مشاهده با چشم است و خُلق در صفات اخلاقی و قوایی که فقط با بصیرت می شود به آن پی برد به کار برده می شود. (راغب اصفهانی، 1387،ص254)
1-9-4- اُسوَه: به معنی مقتدا و پیشوا و الگوی کار و رفتار است. (حسینی دشتی سید مصطفی،1376،جلد2 ص222)
قرآن کریم، پیامبراکرم ? و ابراهیم ? و پیروانش را مقتدایان نیکو معرفی نموده است(احزاب:21، ممتحنه:4).
اسوه در اصل معنی آن حالتی است که انسان به هنگام پیروی از دیگری به خود میگیرد و به تعبیر دیگر، همان تأسی کردن و اقتداء نمودن است.
جمله، (لقد کان لکم فی رسول الله اسوهٌ حسنه)، مفهومش این است که برای شما در پیامبر ? تأسی و پیروی خوبی است و شما میتوانید با اقتدا کردن به او، خود را اصلاح کنید و در مسیر “صراط مستقیم” قرار بگیرید. (مکارم شیرازی، 1380، جلد 17،ص 243 )
1-9-5- الگو: طرح و نمونه و روبری از چوب نازک یا مقوا و کاغذ و یا پارچه نازک که از روی آن چیزی را می برند و یا می سازند، نمونه، طرح. (معین محمد،1390،ج1،ص53)
1-9-6- مربی: پرورش دهنده، تربیت کننده، پرورنده، رشد دهنده. (حسینی دشتی سید مصطفی،1376،جلد نهم-261)
1-9-7- نقش: نگاشتن، نگارش، نگار کردن، کندن نگین. (حسینی دشتی سید مصطفی،1376،ج10،ص729)
فصل دوم
اهداف و اصول
مقدمه:
در بیان اهمیّت تعلیم و تربیت همین بس که خداوند در آیات بسیاری خود را رب موجودات دانسته و پس از مقام الهویت به ربوبیت و پروردگاری خویش بر جهانیان اشاره می کند. در آیه 129و 151 سوره بقره مقام تربیت و رشد انسان ها را به عنوان وظیفه پیامبران و هدف بلند ایشان می شمارد و تزکیه به معنای رها سازی شخص از عناصر بازدارنده برای دست یابی به مواد و منابع رشد و نمو را از اصول دعوت و وظایف تمامی انبیاء الهی بر می شمارد.
از این رو هدف پژوهش حاضر بررسی نقش مربی در تربیت از نظر اسلام می باشد، که در این فصل از تحقیق به اهداف، عناصر و اصول تربیت پرداخته و در قسمت پایانی از نظرات پنج نفر از صاحب نظران اسلامی در مسائل تربیتی استفاده گردید.
2-1- اهداف تربیت:
از نظر رهنمودهای اسلام، ابتدا باید انسان و ابعاد وجودی و نیروها و استعدادهای او را شناخت و آنگاه به تربیتش پرداخت. البته از آنجا که شناخت حقیقت ژرف و نامتناهی وجود انسان به طور کامل مشکل است و از سویی پرده های ستبر غرایز و مادیات، عقل آدمی را احاطه کرده و انسان نمی تواند به برنامه ریزی و تهیه قانون کاملی برای سعادت خود بپردازد، خدای متعال که آفریننده انسان و ربّ و پرورنده حقیقی اوست برنامه های تربیتی خاصی را تعیین فرموده و توسّط پیامبرانش به انسانها ابلاغ نموده است.
امام علی ? به کمیل میفرماید: ای کمیل، خداوند پیامبر ? را تربیت کرد و آن حضرت مرا تربیت نمود. پس من نیز اهل ایمان را تربیت نموده و آداب پسندیده را به آنها یاد میدهم. (مجلسی، محمد باقر،1385، ج77،ص268)
تربیت باید با برنامه دقیق و حساب شده انجام گیرد تا موفقیت آمیز و نتیجه بخش باشد. در تربیت تنها پند و اندرز کافی نیست، بلکه باید تمام شرایط به طور هماهنگ فراهم شود تا نتیجه مطلوب به بار آید.
مربی به هنگام تربیت متربیان باید به چند نکته اساسی توجه نماید:
1- مربی باید فرد مورد تربیت را بشناسد و از ویژگی ها و رموز آفرینش جسمانی و نفسانی او آگاه باشد.
2- مربی باید هدفی داشته باشد؛ یعنی در نظر بگیرد که چگونه انسانی میخواهد بسازد.
3- مربی باید برنامه داشته باشد؛ یعنی بداند برای پرورش شخصیّتِ فرد، چه شرایطی ضروری است. او باید همه آنها را فراهم سازد که در چنین صورتی میتوان در انتظار نتیجه بود.
بهترین زمان برای تربیت، دوران کودکی است، زیرا در این دوران شخصیت کودک هنوز کاملاً شکل نگرفته و او برای هر گونه تربیت آمادگی دارد. مسئولیت این امر حساس و مهم در مرتبه اول، بر عهده والدین نهاده شده است.
اصولاً در تربیت پنج هدف متعالی در نظر گرفته میشود:
2-1-1- اصلاح رابطه انسان با خودش:
از مهمترین اهداف تربیت، اصلاح رابطه انسان با خودش است؛ بدین معنا که انسان خود را بشناسد و استعدادهایش را در جهت تکامل و سعادت خویش بکار گیرد.
یکی از راههای تربیت، شناخت بهتر شخص از نیروها و قوای درونی خودش است و از همین رو در روایات تاکید فراوانی بر آن شده است.
پیامبر اکرم ? به رابطه خودشناسی با خداشناسی اشاره کرده، می فرماید: “من عرف نفسه فقد عرفه ربه” ( مجلسی،ج2، روایت 22 ) کسی که خود را شناخت، به خدای خود معرفت می یابد.
امام علی ? می فرماید: “مَعرِفَهُ النّفسِ اَنفَعُ المَعارف” (غرر، ص4660، 148/6، ترجمه محمد علی انصاری ) نافع ترین معارف، شناخت نفس است.
و نیز می فرماید: آنکه به معرفت نفس دست یابد، به پیروزی بزرگی رسیده است. ( نادری شاهرودی، 1389، ص 172)
دهها روایت دیگر نیز در این زمینه وجود دارد که حاکی از ارزش شناخت نفس است تا انسان به عظمت آن واقف گردد.
تاکید روایات بر مطالعه و شناخت نفس، این نکته را میرساند که مطالعه در خود و معرفت به خویش یکی از بهترین راههای وصول به حق است. معرفت نفس خود علمی است که سبب می شود فرد در مقابل انحرافات و خواهشهای بیجا که گاه از سوی نفس سر میزند و مانع رشد او میشود، بایستد و آن ها را اصلاح میکند.
در پرتو معرفت نفس خلوت دل حاصل میشود، اغیار از دل بیرون میروند و انسان عارف با خدای خود پیوند
می یابد، یعنی درک میکند که فقیر و محتاج مطلق به خدای سبحان است. انسان در این دریای معرفت نفس هر چه بیشتر غور کند، درّهای گرانبها تری را به دست میآورد و آن وصول و قرب الی الله است.
شهید مطهری می گوید:
“درست است که امام علی ? مظهر انسان کامل بود و درست است که انسان، نمونه های عالی انسانیت را دوست میدارد، اما اگر علی? همه این فضایل انسانی را که داشت، میداشت؛ آن حکمت و آن علم، آن فداکاریها و از خود گذشتگیها، آن تواضع و فروتنی، آن ادب، آن مهربانی و عطوفت، آن ضعیف پروری، آن عدالت، آن آزادگی و آزادی خواهی، آن احترام به انسان، آن ایثار، آن شجاعت، آن مروت و مردانگی نسبت به دشمن، آن سخا و جود و کرم و… اگر علی? همه اینها را که داشت، میداشت، اما رنگ الهی نمیداشت، مسلماً اینقدر که امروز عاطفه انگیز و محبت خیز است، نبود. علی? از آن نظر محبوب است که پیوند الهی دارد. دل های ما نا خود آگاه در اعماق خویش با حق سَر و سرِّ و پیوستگی دارد و چون علی? را آیت بزرگ حق و مظهر صفات حق مییابند، به او عشق میورزند. در حقیقت، پشتوانه عشق علی?، پیوند
جانها با حضرت حق است که برای همیشه در فطرت ها نهاده شده و چون فطرت ها جاودانی است، مهر علی? نیز جاودان است.” (مطهری مرتضی،1368،ص100)
امام علی? خود، میفرماید:
“هر کس میخواهد بدون قوم و قبیله عزیز باشد و بدون قدرت، هیبت داشته باشد و بدون ثروت، بینیاز باشد و بدون بذل و بخشش، فرمانش را برند، پس باید از زیر بار ذلت نافرمانی خدا به عزت طاعت خدا منقلب شود که او تمام اینها را دارد.”(دلشادتهرانی،1385،ص57)
2-1-2- اصلاح رابطه انسان با خدا:
اصلاح رابطه انسان با خدا، اساسی ترین هدف در تربیت است، زیرا تا رابطه انسان با خدا اصلاح نشود، هیچ امری به درستی اصلاح نمی شود و زمانی که این رابطه اصلاح شود، اصلاح دیگر امور نیز ممکن می گردد. انسانی که رابطه خود را با خدا اصلاح نماید عاقبت به خیر خواهد شد و این میسر نمی شود مگر با عمل نیک و رعایت فضائل اخلاقی و دوری جستن از رذائل نفسانی. خلاصه باید خدا گونه شد تا به سعادت ابدی رسید و باید همه چیز را برای او خواست و به مقام فنا بالله رسید.


پاسخ دهید